گروهى از صحابه امامان در مواردى كه حكم يك مسأله در قرآن وسنت صريحا بيان نشده است به قياس عمل مى نموده اند ( 107 ) . در برخى روايات ديگر از عمل آنان بر أساس رأى نيز سخن رفته است ( 108 ) . گروهى از دانشمندترين صحابه امامان كه آراء واجتهادات دقيقى از آنان در مآخذ فقهى نقل شده است به پيروى از قياس متهم گرديده اند . فضل بن شاذان نيشابورى فقيه ومتكلم معروف شيعي ونگارنده كتاب ايضاح ( م 260 ) كه آراء أو در مباحث طلاق وارث وبرخى مسائل ديگر از فقه ومباحث عقلي أصول فقه شيعي در دست ومورد توجه است ( 109 ) ، يونس بن عبد الرحمن كه نظرات وى در مباحث خلل صلاة وزكات ونكاح وارث فقه نقل شده است ( 110 ) ، زرارة بن أعين كوفي ( 111 ) ، جميل بن دراج كه دانشمندترين صحابه امام صادق پيشواى ششم شيعه بود ( 112 ) ، عبد الله بن بكير كه از فقهاء بزرگ شيعي در قرن دوم است ( 113 ) وگروهى ديگر از مشهورترين صحابه از اين جمله اند كه به عنوان عمل به قياس مورد طعن قرار گرفته اند ( 114 ) . در حالي كه تقريبا قطعي است كه آنان در فقه پيرو روش استدلالي وتحليلي بوده اند نه پيرو قياس سنى ( 115 ) . فتاواى آنان كه بسيارى از موارد آن را مؤلف كشف القناع ( 116 ) گرد آورده است خود بهترين دليل بر صحت اين مدعاست . از مجموع آنچه در اين پنج بند گفته شد روشن گرديد كه در دوره حضور امام دو گونه فقه در جامعه شيعي وجود داشته است . يك جنبش استدلالي واجتهادي وتعقلى كه در مسائل فقهى با در نظر گرفتن احكام وضوابط كلى قرآني وحديثى به اجتهاد معتقد بوده ( 117 ) ، ويك خط سنت

--> 107 - كتاب درست بن أبي منصور : 165 / برقى ، محاسن 1 : 212 - 215 / كشى : 239 / اختصاص مفيد : 275 / وسائل 18 : 33 و 38 / مستدرك 3 : 176 - 177 قرب الإسناد : 157 / جامع أحاديث الشيعة 1 : 274 - 276 . 108 - محاسن برقى 1 : 212 - 215 كشى : 156 - 157 . 109 - كافى 6 : 93 - 96 ، 7 : 88 - 90 و 95 - 96 و 98 - 99 و 105 - 108 و 116 - 118 و 120 - 121 و 142 و 145 - 146 و 148 - 149 و 161 - 162 و 168 / من لا يحضر 4 : 197 / مقنع صدوق : 170 و 175 - 176 / الفصول المختارة : 123 - 124 / انتصار مرتضى : 286 / مثالب النواصب ابن شهرآشوب : 233 پ - 234 ر / قواعد شهيد : 316 / دروس أو : 263 / جواهر 16 : 90 . 110 - كافى 7 : 83 - 84 و 115 - 116 و 121 - 125 / مقنع : 175 / انتصار مرتضى : 77 - 78 / مختلف علامه 1 : 136 / قواعد شهيد : 325 / دروس أو : 57 / تونى ، رسالة في صلاة الجمعة : 97 . 111 - برخى آراء فقهى أو در كافى 7 : 97 و 100 - 101 . 112 - كشى : 375 . 113 - همان مأخذ : 345 . 114 - من لا يحضر 4 : 197 / مرتضى ، رسالة في ابطال العمل باخبار الآحاد : 142 ب / فتونى ، تنزيه القميين من المطاعن : 44 / بحر العلوم 3 : 215 و 219 / كشف القناع : 83 نيز ببينيد عده شيخ : 51 . 115 - شيخ طوسي نيز گويا بر همين أساس به پيروى از قياس متهم شده است . ببينيد هداية الاخبار حسين بن شهاب الدين كركى ، فصل هشتم . 116 - كشف القناع : 82 - 83 و 198 و 244 از جمله . 117 - در اين مورد به خصوص ببينيد امام خمينى ، رسالة في الاجتهاد والتقليد : 125 - 128 .